Cài đặt Python trên Windows, macOS và Linux

Trước khi viết dòng code Python đầu tiên, bạn cần một bản Python hoạt động ổn định trên máy. Nghe thì đơn giản, nhưng đây lại là chỗ nhiều người mới vấp phải: cài nhầm bản, gõ python ra bản khác với bản vừa cài, hoặc gặp lỗi “command not found” mà không hiểu vì sao.

Nên cài phiên bản nào?

Nguyên tắc chung: chọn bản ổn định mới nhất, trừ khi dự án của bạn ràng buộc phiên bản cụ thể. Các thư viện lớn thường mất vài tháng để hỗ trợ đầy đủ một bản Python mới, nên nếu bạn cần dùng ngay một thư viện chuyên biệt, hãy kiểm tra tài liệu của nó trước.

Tuyệt đối tránh Python 2. Bản này đã ngừng hỗ trợ từ năm 2020 và không còn nhận bản vá bảo mật.

Cài trên Windows

Tải bộ cài từ python.org. Trong màn hình đầu tiên của trình cài đặt, hãy nhớ tích vào ô “Add python.exe to PATH”. Đây là bước bị bỏ sót nhiều nhất, và hậu quả là bạn mở Command Prompt gõ python thì máy báo không tìm thấy lệnh.

Sau khi cài xong, mở PowerShell và kiểm tra:

python --version
pip --version

Windows còn có một cách khác gọn hơn nếu bạn đã dùng winget:

winget install Python.Python.3.12

Cài trên macOS

macOS có sẵn một bản Python hệ thống, nhưng đừng dùng nó cho công việc lập trình. Bản này do Apple quản lý, phục vụ các script nội bộ của hệ điều hành, và việc bạn cài thêm thư viện vào đó có thể gây rắc rối khi cập nhật hệ thống.

Cách phổ biến nhất là dùng Homebrew:

brew install python@3.12

Sau khi cài, Homebrew sẽ đặt Python vào thư mục riêng của nó. Kiểm tra xem lệnh python3 đang trỏ tới đâu:

which python3
python3 --version

Cài trên Linux

Hầu hết các bản phân phối Linux đều có sẵn Python 3. Trên Ubuntu hoặc Debian:

sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip python3-venv

Gói python3-venv thường bị quên, nhưng bạn sẽ cần nó ngay khi tạo môi trường ảo đầu tiên. Trên Fedora:

sudo dnf install python3 python3-pip

Cũng như macOS, Linux dùng Python hệ thống cho nhiều công cụ nội bộ. Đừng gỡ hay thay thế bản Python mặc định của hệ điều hành — bạn có thể làm hỏng trình quản lý gói.

Khi cần nhiều phiên bản cùng lúc

Nếu bạn làm việc trên nhiều dự án với yêu cầu phiên bản khác nhau, hãy dùng một công cụ quản lý phiên bản thay vì cài chồng chéo. pyenv là lựa chọn quen thuộc trên macOS và Linux:

pyenv install 3.12.0
pyenv install 3.11.7
pyenv global 3.12.0

Gần đây uv cũng làm được việc này, và nhanh hơn đáng kể:

uv python install 3.12
uv python list

Kiểm tra lại lần cuối

Sau khi cài xong, chạy thử một đoạn code nhỏ để chắc chắn mọi thứ hoạt động:

python3 -c "import sys; print(sys.version); print(sys.executable)"

Dòng sys.executable cho bạn biết chính xác file thực thi nào đang chạy. Nếu kết quả không phải bản bạn vừa cài, nhiều khả năng biến môi trường PATH đang ưu tiên một bản khác.

Bước tiếp theo

Đừng cài thư viện trực tiếp vào Python hệ thống. Ngay từ dự án đầu tiên, hãy tập thói quen tạo môi trường ảo riêng:

python3 -m venv .venv
source .venv/bin/activate    # Windows: .venv\Scripts\activate

Thói quen này sẽ giúp bạn tránh được rất nhiều rắc rối về sau, khi các dự án bắt đầu cần những phiên bản thư viện xung đột nhau.